Usmonli–fors urushlari
Turkiy davlatlar bilan fors davlatlari oʻrtasidagi barcha mojarolar haqida qarang: Turkiy–fors urushlari.
Usmonli–fors urushlari, shuningdek Usmonli–eron urushlari deb ham ataladi — Usmonlilar imperiyasi bilan Eron (Fors) davlatlari — Safaviylar, Afshoriylar, Zandlar va Qojarlar — oʻrtasida XVI–XIX asrlarda boʻlib oʻtgan urushlar seriyasidir. Usmonlilar XV asrda bugungi Turkiya hududi ustidan nazoratini mustahkamladi va asta-sekin qoʻshni eron davlati — Safaviylar sulolasidan Shoh Ismoil I boshchiligidagi davlat — bilan toʻqnashuvga kirdi. Ikki davlat ashaddiy raqib boʻlib, diniy jihatdan ham ajralgan edi: usmonlilar qatʼiy sunniylar, safaviylar esa shiialar edi. Asrlar davomida harbiy mojarolar ketma-ketligi yuz berdi; ikki imperiya sharqiy Onadoʻli, Kavkaz va Usmonli Iroqi ustidan hukmronlik uchun kurashdi.
Roʻyxat
| Urush nomi | Usmonlilar imperiyasi sultoni | Fors imperiyasi shohi | Urush yakunidagi shartnoma | Gʻolib imperiya |
|---|---|---|---|---|
| 1505–1517-yillardagi urush | Salim I | Shoh Ismoil I | Yoʻq | Usmonlilar imperiyasi |
| 1532–1555-yillardagi urush | Sulaymon I | Tahmosb I | Amasya shartnomasi (1555) | Usmonlilar imperiyasi |
| 1578–1590-yillardagi urush | Murod III | Muhammad Xudobanda, Abbos I | Konstantinopol shartnomasi (1590) | Usmonlilar imperiyasi |
| 1603–1612-yillardagi urush | Ahmad I | Abbos I | Nasuh posho shartnomasi | Fors imperiyasi |
| 1616–1618-yillardagi urush | Ahmad I, Mustafo I, Usmon II | Abbos I | Serav shartnomasi (1618) | Fors imperiyasi |
| 1623–1639-yillardagi urush | Murod IV | Abbos I, Safiy I | Zuhob sulhi (1639) | Usmonlilar imperiyasi |
| 1730–1735-yillardagi urush | Mahmud I | Nodirshoh | Konstantinopol shartnomasi (1736) | Fors imperiyasi |
| 1743–1746-yillardagi urush | Mahmud I | Nodirshoh | Kerden shartnomasi (1746) | Aniq gʻolib yoʻq |
| 1776–1779-yillardagi urush | Abdulhamid I | Karimxon Zand | Yoʻq | Aniq gʻolib yoʻq |
| 1820–1823-yillardagi urush | Mahmud II | Fath Alishoh | Erzurum shartnomasi (1823) | Aniq gʻolib yoʻq |
Koʻplab shartnomalar orasida odatda eng muhimi 1639-yildagi Zuhob sulhi hisoblanadi, chunki u hozirgi Turkiya–Eron va Iroq–Eron chegaralarini belgilab bergan. Keyingi shartnomalarda Zuhob sulhiga tez-tez ishora qilingan.
Boshqa mojarolar
| Urush nomi | Usmonlilar imperiyasi sultoni | Fors imperiyasi shohi | Urush yakunidagi shartnoma | Gʻolib imperiya |
|---|---|---|---|---|
| 1906-yildagi urush | Abdulhamid II | Mozaffar ad-Din Shoh | Yoʻq | Aniq gʻolib yoʻq |
| 1914–1918-yillardagi urush | Mehmed V | Ahmad Shoh | Mondros sulhnomasi (1918) | Aniq gʻolib yoʻq |
Shuningdek qarang
- Usmonli–safaviy munosabatlari
- Gabsburg–fors ittifoqi
- Fransuz–usmonli ittifoqi
- Rus–fors urushlari
- Rus–turk urushlari
Oʻxshash mojarolar:
- Yunon–fors urushlari
- Rim–fors urushlari
- Vizantiya–saljuqiy urushlari
- Anqara jangi
- Otlukbeli jangi
- Usmonli–Hotakiy urushi (1726–1727)
- Fors yurishi (Birinchi jahon urushi)
Adabiyotlar
- Yves Bomati and Houchang Nahavandi, Shah Abbas, Emperor of Persia, 1587–1629, 2017, ed. Ketab Corporation, Los Angeles, ISBN 978-1595845672, English translation by Azizeh Azodi.
- Sicker, Martin (2001). The Islamic World in Decline: From the Treaty of Karlowitz to the Disintegration of the Ottoman Empire. Greenwood Publishing Group. ISBN 027596891X.
- Hala Mundhir, Fattah (1997). The Politics of Regional Trade in Iraq, Arabia, and the Gulf: 1745-1900. SUNY Press. ISBN 9781438402376.
Manba
Ushbu sahifa inglizcha Wikipedia maqolasining Ottoman–Persian Wars tarjimasi hisoblanadi (CC BY-SA 4.0). Asl mualliflar — maqola tarixida.